- Articles reflect only the opinion of the authors.
- Sürgündə Güney Azərbaycan (İran) Qələm Əncüməninin sitəsi yalnız Beynəlxalq Qələm Əncüməninin (PEN) mənşuru və İnsan Haqları Bəyannaməsinin çərçivəsində olan yazıları nəşr edir. Bu sitə önceden ayrı yerlərdə nəşr olunmuş yazıları təkcə Əncümənin Dəbirlər Heyəti lazım gördükdə yenidən nəşr edir
- وبگاه انجمن قلم آذربایجان جنوبی (ایران) در تبعید تنها نوشتههایی را که اصول منشور انجمن قلم جهانی و اعلامیه جهانی حقوق بشر را رعایت میکنند منتشر میکند. این وبگاه از بازنشر مطالبی که پیشتر در رسانههای دیگر منتشر شدهاند، معذور است، مگر با صلاحدید هیأت دبیران انجمن
آنا دیلی گونو 2012
International News
| PEN International |
| Promoting Literature, Defending Freedom of Expression |
|
مشروطه اینقیلابی حقینده تخریبات
محمد آزادگر
من بیر نئچه ایل اؤنجه (1386نجی ایلین آخیرلاریندا/ا2008 اوللرینده) «م.چتین» آدی آلتیندا « آذربایجانین میلی حرکتینده تخریباتچیلاری تانییاق!» عنوانلی یازی یازمیشدیم واورادا بیر پارا مسئله لره توخونموشدوم . اومسئله لردن بیری مشروطه انقلابی حققینده ایدی. آشاغا دا گلن یازی،او مقاله نین بیر پارچاسیدیر.
ایدیعا اولونور کی:
«بو گونه قدر مشروطه " فيتنه سي " هاقدا يازيلانلار سادجه حاديثه لرين آرديجيلليقلا تصويري و سوبژئکتيو خاراکتئر داشييان قهرمانليق داستانلاريدير. بو هرکات ماهيت اعتيباري ايله تهليل اولونماميش و سياسي جهتدن قييمتلنديريلمه ميشدير.»
مشروطه اینقلابی حقینده کیفایت قدر ماتئریال، سند و اولدوقجا دگرلى تحلیل لر وآنالیزلر الده وار. بو تهمت لرین و یامان یوووزلارین (اوزدن ايراق «تحلیل!!» لرین) مشروطه نهضتی حقینده بئله هئچ جهتدن تازالیغی یوخدور ، بو تهمت لرین اورژینالی شیخ فضل الله نوری طرفیندن و اونون صداقتلی واریث لری ایسلام جومهوريسى نين باشچیلاری طرفیندن دفعه لرله تکرار اولونوبدور.
ایدیعا اولونور:« مشروطه چيلرين ايستکلري آذربايجان توپلومونون گئرچکليکلريني اکس ائتديرمير و رئالليق اؤزرينده قورولماميشدي. هئچ بير سياسي نظريييه و يئرلي پروقراملاري يوخ ايدي. مشروطه چيلرين ايره لي سوردويو فيکيرلر ايرانين و آذربايجانين يئرلي شرايتي ايله اؤزلاشمايان آوروپا يازيلاريندان کؤچورولموشدو. اونا گؤره ده ياراتديقلاري پارلامئنت پاريس کومونون خاطيرلاديردي و پارلامئنتدن چوخ همکارلار بيرليگينه اوخشاييردي»
بوسؤزلر ،شیخ فضل الله نوری نین مشروطه حقینده نظری ایدی.
یرواند آبراهامان «ایران بین دو انقلاب» کيتابيندا شیخ فضل الله نوری نین حقینده یازیر:
شیخ فضل لله نوری با امام جمعه سلطنت طلب تهران سازمانی با نام انجمن محمد(ص)درست کردند واز همه مسلمین خواستند تا برای دفاع از شریعت در برابر مشروطه طلبان «کافر» در میدان توپخانه جمع شوند. مرتجعین با تمام قوا در میدان توپخانه جمع شدند. در این تجمع روحانیون وطلاب،بویژه ازحوزه درس شیخ فضل الله؛ درباریان ومستخدمان بویژه لوطی های مسلح؛دهقانان اراضی سلطنتی ورامین؛ کارگران ساده و فقرای بازار تهران؛ و هزاران تن از صنعت گران، قاطرچی ها، خدمتکاران َوشاغلان رده پائین «اقتصادکوچک» قصرسلطنتی... شیخ فضل الله در آن گردهمایی فکر برابری را بدعت خارجی خواند، بی ثباتی، تنزل اخلاقی و تزلزل فکری را به نفوذ مخرب «آن ملکم ارمنی بی دین» نسبت داد و اعلام کرد که لبیرالهای مجلس همانند ژاکوبنهای فرانسه به سوی سوسیالیسم، آنارشیسم و نیهلیسم میروند.( ایران بین دو انقلاب ص 120)
جان فوران دا شیخ فضل الله نوری حقینده بئله یازیر: نوری اعلام کرد که قانون اساسی تهدید مستقیمی علیه قوانین اسلامی و موضع ممتاز امت اسلامی در ایران است. وی مجلس را متهم کرد که به دست جماعت لاقید، لاابالی، لامذهب و کسانی که سابقا معروف به بابی بوده اند، افتاده است...حکومت باید بر طبق قوانین شرع اسلام باشد.(مقاومت شکننده تاریخ تحولات اجتماعی ایران – از صفویه تا سالهای پس از انقلاب اسلامی نوشته جان فوران ترجمه احمد تدین ص290)
ایدیعا اولونور:« مشروطه هرکاتي نين باريتيني دولدورانلارين مقصدي تورک قاجار سولاله سيني دئويريب فارسلاري حاکيميته گتيرمک ايدي. فارس، روس و اينگيليس فيتنه سي ايله آلوولانان بو " اينقيلاب " تورک سولاله لري نين 1000 ايلليک حاکيميتينه سون قويدو و آذربايجان ميلتيني فارسلارين الينده اسير ائتدي»
مشروطه اینقلابی نی فارس، روس، اینگیلیس فیتنه سی آدلاندیرماق بوتون دموکرات و ...اینسان لارا کی مشروطه اینقلابیندا ایشراک ائدمیشدیرلر، ایهانت و توهین دیر.
آبراهامیان « ایران بین دو انقلاب » دا یازیر:محمد علی شاه قاجار، اساسی قانونون متمم لرین امضا ائتمک ایسته میر دی. 20000 تبریزلی پيمان باغلاييرلار کی اساسی قانونون متممی تئزليکله تصویب اولمازسا، آذربایجانی ایراندان آييراجاقلار! ( ص116)
«زنان در طیف کاملا گسترده و چشمگیری فعالیت میکردند و تقریبا همگی در اردوی انقلاب بودند. حضورشان دراغلب رویدادهای کلیدی وازجمله بست نشینی 1285- -1284 ش تهران و تظاهرات تبریز (که منجر به ابقای مشروطه گردید) ثبت شده است» (مقاومت شکننده تاریخ تحولات اجتماعی ایران – از صفویه تا سالهای پس از انقلاب اسلامی نوشته جان فوران ترجمه احمد تدین ص 275) و « در یکی از جنگهای آذربایجان وقتی در گیری به پایان رسید درمیان کشته ها بیست جسد متعلق به زنانی که لباس مردان پوشیده وجنگیده بودد پیدا شد.» (ص 276)
مشروطه انقلابینین اؤنجوللری ائله تورکلر و آذربایجانلیلار اولموشلار.« قاجار سولاله» سینین جیدی مودافیعه چی لری شیخ فضل الله نوری و تهرانین امام جومعه سی و بوکیمی لر اولموشلار. قاجارلارين تورک اصیلی اولماقلارینا رغمن تورک میلتینین قاتى دوشمنی اولموش لار. قاجارلارین درباریندا فاسید تورک و فارس عونصور لری چییین چییینه بوتون ایران اهالیسینین قانینی شوشه يه توتموشلار.
قاجار شاهلاری اؤزلرینی یئر اؤزونده الله ین نماینده لری بیلیر دیلر. قاجار شاهلاری « تفرقه سالیب حکومت ا ئدیردیلر» : شوشتر ده، اصفهاندا، قزوین ده وشیراز دا حیدری _ نعمتی ؛ تبریز ده شیخی _ متشرعه داعواسی یولاسالیردیلار!
اعتمادالسلطنه خاطراتیندا شاه ایله وزیرلرین رابطه سی حقینده یازیر: « تنها شما میتوانید ما را به موقعیت های رفیع ارتقا دهید؛ تنها شما میتوانید مارا به اعماق پستی پرتاب کنید، بدون موهبت شما ماهیچ هستیم – ما حتی پست تر از سگ هستیم»
تهرانی باش کند ائدن ائله آقا محمد خان قاجار ایدی. ائله بو آقا محمد خان گورجی لرله ساواشدا سربازلارین تهییجی اوچون فرودسی نین شاهنامه سینی اونلارا اوخوریوردی. قاجارلارین فارس دیلینین ایراندا یاییلماسیندا بویوک رول لاری اولموش دور. فردوسینین شاهنامه سی آقا محمد خان قاجارین «بالینی» کیتابی ایدی. (بازنگری درتاریخ، قاجاریه وروزگار آنان _ نوشته ابو نصر عضد قاجار _ نوه مظفرالدینشاه )
قاجارشاهلارینین فارس ديلى نين ایراندا یاییلماسیندا و رسمیت تاپماغیندا بویوک روللاری اولموشدور.
فتحعلیشاه دا آقامحمد خان کیمی شاهنامه آزار کشی(طرفدار)ایدی. بو فتحعلیشاه ایدی کی فتحعلیخان صبا نی ملک الشعرا لقبینه موفتخر ائتدی. قاجارلارین 150 ایل حاکیمییتی دوورونده فارس دیلی تورک دیلینین یئرینده اوتوردو.
فتحعلیشاهین اوغلی جلال الدین میرزا قاجار، ایفراطی فارس ناسیونالیستی و« پارسی سره یا زبان پاک» ی اشاعه و ئرنلردن بیری ایدی. بو میرزا قاجار «نامه خسروان» آدلی شعر کیتابی نی تمیز فارس دیلینده (زبان پاک پارسی) یازمیش ایدی. او اؤزو بوباره ده یازیر: «بنده به اندیشه این افتادم که زبان نیاکان ما، که چون دیگر دانشهایمان به تاراج تازیان رفته...بزبانی بگویم و به روش چیز نویسی فرنگیان، که اکنون دانایان روی زمينند، نامه ای بنگارم که شاید مردمان زاد و بوم را سودی بخشد.» او، دوام ائدیر: « سزاوار تر از داستان پادشاهان پارس، که با همه بزرگواری نامشان از دست درازی تازیان از میان رفته ندیدم» (نو اندیشی وروشنفکری در ایران ص 41باقر مومنی )
قاجار شاهلاری آذربایجانلیلارا و تورک هوویتینه جیدی ضربه لر ووروبلار.
ایدیعا اولونور« قاجارلار دئوريلسه ده، شاهليق اوسول-ايداره سي و اؤلکهده حؤکم سورن سياسي و ايجتيماي سيستئم دييشمه دي و دييشه ده بيلمزدي، اونا گؤره کي، مشروطه چيلرين هاي-کويونه باخماياراق، توپلومو ترققييه دوغرو آپاراجاق هئچ بير ايقتيصادي، ايجتيماي ايصلاحات پروقراملاري و سياسي آلتئرناتيولري يوخ ايدي. »
پیشه وری مشروطه اینقلابی حقینده نوطقلرینین بیرینده بئله دئییر:«مشروطه نهضتی ایران تاریخینده بویوک بیر حادثه دیر. بو واسطه ایله قرنلر بویی ظولم وایسارت زنجیری آلتیندا ازیلیب حق وایختیاردان محروم اولان خلق آیاغا قالخیب اؤزونون موجودیتینی نیشان وئریب، اؤز قودرت و قوه سینی آنلاماغا موفق اولموشدور. اگر مشروطه حرکاتیندان آیری بیر نتیجه الده ائدیلمیش اولماسا بئله ، بوحادیثه٬ یعنی میلتین اؤزونو تانیییب، اؤز قودرتینی درک ائتمه سی، اوقدر بویوک و اوقدر قیمتلی بیر ایشدیر کی، فقط اوندان اؤتری ده اولسا، مشروطه فرمانینین ایمضا گونونده هر ایل طنطنه وشکوه ایله جشن توتولوب بایرام ائدیلمه سی لازیم گلیر. حالبو کی بوندان علاوه مشروطه نین داها دگرلی فایدالاری دا چوخ اولموشدور. خلقین گوزونون آچیلماسی، خلقین سعادتی اوغروندا فداکارلیق گوسترمک، خلقه خیدمت ائتمکله کسب افتخار ائتمک و...ظاهری اولسادا مملکتین قووه عالیه سینین میلت ایختیارینا کئچمه سی، دوؤلت ایداره لرینین دخل و خرجینین میلت نماینده لری طرفیندن تعیینی، فردی حاکیمییت یئرینه قانونی و میلی حاکیمیتین برقرار ائدیلمه سی کیمی نتیجه لرین هر بیری اؤز یئرینده مفید و دگرلی ایشلردندیر.» پیشه وری سئچیلمیش اثرلری ص361
جان فوران مشروطه انقلابی حقینده بئله یازیر:
مشروطه اینقلابی یئنیلدی ، آنجاق بیر اینقیلابی حرکت کیمی تاریخ ده ثبت اولوندو. مشروطه اینقیلابی اؤزو ايله چوخلی یئنیلیکلرگتیردی .مجلیس، اساسی قانون و مشروطیت، انجومن لر، ایشچی ایتیفاقلاری – هامیسی نین ایران تاریخینده تازالیقی وارایدی. مشروطه نهضتی، يئنى موباریزه شیوه لرینی مئيدانا گتیردی: عومومی تعطیل، کوتله وی تظاهورات، بست اوتورماق و لازیم اولاندا اؤز حقیندن سیلاح لا مودافیعه ائتمک !
(مقاومت شکننده تاریخ تحولات اجتماعی ایران – از صفویه تا سالهای پس از انقلاب اسلامی نوشته جان فوران ترجمه احمد تدین ص294 – 295)
بعضی اوزده ن ایراق آذربایجانلی لار، فارس شوونیست لری کیمی ستارخان و باقر خانی تحقیر ائديرلر و اونلاری محله قوچوسی آدلاندیریرلار و مشروطه نهضتینه اؤز کینه و نیفرتلرینی آشاغی داکی ایفاده لرده گؤستريرلر:
«اوندوققوزنی عصرین سونو و ایگیرمینجی عصرین اوللرينده روسييادا چئشيدلي آدلارلا چاليشان تئررورجو قروپلار، او سيرادان باکوني نين طرفدارلاري، ستالي نين سيلاهداشلاري و باشقا آنارخيست قروپلار اينقيلابچي آدي ايله آذربايجانا توپلاشدي. تبريز محلله قوچولاري نين قافقاز بومبا آتانلاري ايله البيرليگي، تبريزي دؤولتچيليگيميزه قارشي ووروشان تخريباتچيلارين فيتنه يوواسينا چئويردي. »
پیشه وری ، ستارخانی بئیله دگرلندیریر:« آذربایجانلیلارین آزادلیق و مشروطه طلبلیک نهضتینین درین کؤکلری اولموشدور. بومقدس تورپاغین ساکینلری پاک و تمیزنیتله ایسته ییردی لر کی، اؤز خلقلرینی ایستبداد زنجیر لریندن خلاص ائدیب اونو مدنیت کاروانینا چاتدیر سینلار. بو بؤیوک ایش ایچون یول گؤسترن و رهبرلر لازیم ایدی. عملی ایشه باشلانماسى و فعالیت میدانى نین عمله گلمه سییله، طبیعی اولاراق رهبرلرده تاپيلدی. بو ایش ایچون هئچ ده چوخلی آختاریش لازیم اولمادی. حرکته گلمیش کوتله عمل میدانینی تانیییردی. او ائله بیر آدامین رهبرلیک بایراغی آلتیندا توپلانیردی کی، اخلاق شهامتی، مردلیگی و لیاقتی اولسون. اؤز ووجدانینی دونیا مالینا ساتماسین، خلقی یولون یاریسیندا تک قویماسین. شبهه و تردیدلرله اونی روحیه دن سالماسین، ایمان و عقیده ایله ایره لیله یه رک اؤز اولوموندن قورخماسین. خلق ائله بیر رهبرین اطرافینا توپلاناراق ایسته ییردی کی، موقتی شکست و مغلوبیتلردن تجربه الده ائده رک، کاپیتانلیغینین مسولیتینی اؤزرينه گؤتورموش گمی نین سکانینی حادیثه لرین سرانجامینا بوراخماسین، اونی اؤز الینده محکم ساخلاسین. الی قوتلی و دمیر کیمی محکم اولسون، اؤز خلقینی قوتلی و قدرتلی حساب ائتسین. اؤز نفسینه، اؤز شجاعت و باجاریغینا ایستناد ایده رک اؤز امری آلتیندا اولان قوه لرین قطعی غلبه سینه تام صورتده اینانسین. تبریز آزادیخواهلاری ستارخانی بئله بیر فوق العاده شخصیت کیمی تانییاراق، حتی بیر مراسم و مقدمه اولمادان اونی اؤزلری ایچون سرکرده قبول ائتدیلر. اونا گؤره که، خلق ستارخانی گوندليک حیات و مبارزه مئیدانیندا تانییب اونون قودرتلی احوال روحیه سینی درک ائتمیشدیر.
تجروبه عملی صورتده ثابیت ائتدی کی، آذربایجان آزادیخواهلاری ستارخانی سئچمکده هئچ ده یانیلمامیشديلار. بو رشادتلی انسان آزادلیق جریانینین باشیندا دوردوغی وقتدن اؤز حیاتینین سون دقیقه لرینه دک آزادلیغا بسله دیگی ایمان و عقیده سی اوزوندن مثلی گورونمه میش ایستعداد و لیاقت گؤستردی.» سئچیلمیش اثرلر ص317
پیشه وری ستارخانین سیماسینی خالق کوتله سینین آراسیندا بئله تصویر ائدیر:«حتی ایرانین ان اوجقار نقطه لرینده یاشایان کندیلر بئله اؤز داخیلی حیسلرینی بیان ائتمک ایچون داخمالارینی اونون شکلی ایله زینت لندیریردیلر. بو نفوذ وشهرت اؤز – اؤزلوگونده ثابت ایدیر کی، مشروطه خواهلیق نهضتی هئچ ده دیکته یله اولمامیشدیر. خصوصیله ایرانین خلق کوتله لری بو ایجتماعی حرکاتا بویوک اومیدلر بسله ییر و تصور ایدیردیلر کی، آزادلیق قوه لرین غالیبیتی نتیجه سینده اونلارین مادی، معنوی و ایجتیماعی وضعیتلری یاخشیلاشاجاق، اسارت، یوخسوللوق و ظولمدن نجات تاپاجاقلار.خلق اؤز مقصدینه چاتماغی ایراده، رشادت و شوجاعتی ایله شهرت قازانمیش ستارخانین سیماسیندا گوروردی. تصادوفی دگیل کی، خلق ایچریسینده ستارخانا عایید مختلف افسانه لر و داستانلا رقوشموشدور. بعضیلری دئییردیلر کی، او، روئین تن وکمر بسته دیر. اونون بدنینه گولله تاثیر ایتمز. ستارخان سینه سینی آچاراق دوشمنین اوزرینه ایره لیله ییر.اونون طرفینه آتیلان گوله لر ایسه دولی کیمی اتگینه توکولور ساغ وسلامت اؤز اقامتگاهینا قاییدیر. »سئچیلمیش اثرلر ص318
shareBreaking News
هموطنان عزیز، زلزله روز شنبه 21 مرداد،...